Asılsız Söze Ne Denir? (Bakalım Hangi Durumda “Yok Yani, O Kadar da Değil” Diyoruz?)
Asılsız söz… Ah, şu meşhur asılsız söz! Birinin ağzından çıkan, mantıklı bir temele dayanmayan, genellikle dedikoduya, yanlış bilgilere veya abartılı hikâyelere dayanan o sözler var ya… İşte bunlara asılsız söz denir. Ancak, her asılsız söze bakışımız farklıdır. Kimisi gülüp geçer, kimisi “Yok ya, o kadar da değil!” diyerek durumu kurtarır. Ama bir asılsız sözü duyduğumuzda, genelde verdiğimiz tepki şu olur: “Bir dakika, senin kafan mı gitti?”
Asılsız Sözün Tanımına Kısa Bir Giriş
Aslında “asılsız” kelimesi basit bir şekilde “gerçekliği olmayan” demektir. Kendi adıma, İzmir sokaklarında duyduğum asılsız sözlerin çoğu, şehrin gece hayatıyla eşdeğer şekilde bir miktar karışık ve “hani olur mu, olmaz mı” türünden… Yani, birinin size gelip de “Bir arkadaşım 3 saatte 20 kilometre yol gitti!” demesi, işte bu asılsız bir sözdür. Çünkü ortada mantıklı bir açıklama yoktur. Araba mı, bisiklet mi? Hangi hıza sahipti? Biraz düşünmek gerek.
Bir örnek vermek gerekirse:
Ben: “Duydum ki, Emre bir haftada 5 kilo verdi!”
Arkadaşım: “Hadi ya, nasıl yani?”
Ben: “Kilo vermiş, ama sadece salatalık suyu içerek!”
Arkadaşım: “Olmaz ya, o kadar da değil! Asılsız bir söz bu, kanıtla!”
Ben: “Ben sana söyledim ya, kanıtı ne arıyorsun?”
Arkadaşım: “Şimdi dedikodulara mı inanacağız, hocam?”
Böyle zamanlarda işte, asılsız söze ne denir sorusunun cevabı gayet açıktır: “Bunlar şehir efsanesi, hikâyeye dönüştü!”
Asılsız Sözün Psikolojisi: Kafamızı Karıştıran O “Efsane”
Aslında asılsız sözlerin bir tür psikolojik etkisi var. Çoğu zaman insanlar, duydukları asılsız sözlere inandıkları anda, bir şekilde bu bilgiyi kendi gerçekliklerine de adapte edebiliyorlar. Hani, “Eğer çok insana yayılırsa, belki gerçek olabilir!” düşüncesi… Bu da aslında sosyal bir etki ve yanlış bilgi yayma (yani, dedikodu) gibi çalışıyor.
Günümüzün bilgi akışında, “herkesin bildiği şeyler” aslında genellikle asılsız sözlerdir. İnsanlar bir şey duyduğunda, buna inanmadan önce “Benim duygularım bununla nasıl örtüşüyor?” diye düşünüyorlar. Örnek vermek gerekirse:
Ben: “Bir dakika, duydum ki, İzmir’de bir kafede tuvalet kağıdı bitmiş!”
Arkadaşım: “Hadi be, nerede bu?”
Ben: “Bilmiyorum, sosyal medyada gördüm. Biri paylaştı.”
Arkadaşım: “Ya! O kadar da abartma, o kadar da değil! Asılsız bir söz bu!”
Ben: “Ama paylaşıldı, çok kişi gördü, demek doğru olmalı!”
Arkadaşım: “Evet, belki senin duygularınla örtüşüyordur, ama bu asılsız bir söz” diye içimden geçirdi.
Evet, arkadaşım tam olarak da bunu düşündü! Hangi sosyal medya fenomeninin Instagram’da tuvalet kağıdı olmadan kahkaha atarken çekilen fotoğrafını gördüysem, ondan sonra o “akıma” inandım. Fakat aslında, çoğu zaman bunlar tamamen uydurulmuş şeylerdir. Yani, bir asılsız söz duydunuz mu, hemen “Evet!” demeyin, bir durun ve iyice düşünün.
“Asılsız Söze Ne Denir?” Müzikali: Duyduğum Şey, Olan Şey
Geçen gün arkadaşım Halil’le birlikte bir kafenin önünden geçerken, öylesine laf arasında “Bir arkadaşım bana dedi ki, o kafede bir ay önce dünya çapında bir pizza yiyen vardı” dedi. Tabii, pizza yiyenin dünyaca ünlü biri olmasından bahsetmiyorum; o kadar basit bir asılsız sözdü ki, şüphe etmeye başladım. Halil şöyle dedi:
Halil: “E, zaten İzmir’de ne var ki? Kimsenin pizza yemek için dünya şampiyonu olması gerekmez, değil mi?”
Ben: “Hadi ya, aslında çok doğru söyledin Halil! Bu asılsız bir söz… Ne pizzası, ne dünyası!”
Gerçekten, bazen asılsız sözlerin sonu gelmez. Kimi zaman bir arkadaşın dedikodusu, kimisi de “öyle bir şey duydum ama kesin doğru değildir” tarzında olur. Ama şunu biliyoruz ki, asılsız söze kesinlikle kanmamamız gerekiyor. Yani, o “ağzınızdan çıkmasın” dediğiniz sözler var ya, işte bunlar genellikle yanlış anlaşılmalara yol açabiliyor.
Asılsız Söze Nasıl Tepki Verilir?
Asılsız bir söze nasıl tepki veririz? Bazen cevabımız sadece gülüp geçmek olur. Ancak, bu bir dedikoduysa, genellikle şu tepkiyi veririz:
Ben: “Ya, ben sana diyorum ki, şu adama bir şeyler söyleyen varmış ama kesin uyduruyorlar!”
Arkadaşım: “Aman, duydum! Asılsız bir söz!”
Ben: “Hadi ya, biraz doğruluğu olsaydı keşke.”
Arkadaşım: “Bir de biz mi şüpheye düşeceğiz? Ne zaman şüphe etsek, ‘asılsız’ diyoruz zaten.”
Ben: “Bence doğru söylüyorsun, bu da asılsız!”
Sonuç: Asılsız Söze Ne Denir? “Bunlar Abartı!”
Sonuç olarak, asılsız söze “buna kanma, buna inanma” demek daha doğru olabilir. Biz her zaman “aklımızı kullanmak” zorundayız, çünkü dedikodular ve asılsız sözler başımıza iş açabilir. Yani, birine “Asılsız söze ne denir?” diye soracak olsanız, belki de en doğru cevabı şöyle alırsınız: “Bunlar abartı, biraz fazla uçmuş, gerçeklikten uzak!”
Öyleyse, bir dahaki sefere birinin kulağınıza üfleyeceği o inanılmaz hikâyeyi duyduğunuzda, bir an durup “Gerçekten mi?” diye düşünün. Ve sonrasında rahatça “Asılsız bir söz, geçelim” diyebilirsiniz.